Przewodnik

Praca z trudnym dziedzictwem

Kontekst Obszar dawnego nazistowskiego obozu pracy i koncentracyjnego Plaszow w Krakowie, powstałego na terenie dwóch żydowskich cmentarzy, do dziś pozostaje w dużej mierze nieoznakowany i – jako rozległy teren zielony – pełni głównie funkcje rekreacyjne. Osoby mieszkające w okolicy – nie zawsze zdając sobie sprawę, co znajdowało się tam wcześniej – często wykorzystują go do […]

Kontekst Obszar dawnego nazistowskiego obozu pracy i koncentracyjnego Plaszow w Krakowie, powstałego na terenie dwóch żydowskich cmentarzy, do dziś pozostaje w dużej mierze nieoznakowany i – jako rozległy teren zielony – pełni głównie funkcje rekreacyjne. Osoby mieszkające w okolicy – nie zawsze zdając sobie sprawę, co znajdowało się tam wcześniej – często wykorzystują go do […]

Poniższa typologia miejsc trudnego dziedzictwa związanych z historią Żydów i Zagłady została opracowana na podstawie istniejących badań i skonsultowana z ekspertami/kami w trakcie trwania projektu. Materialne pozostałości infrastruktury Zagłady: dawne obozy śmierci i koncentracyjne, dawne obozy pracy przymusowej; Miejsca pochówku ofiar Zagłady (w tym te nieupamiętnione i nieoznakowane); Miejsca egzekucji i przemocy, w których podczas […]

Praca artysty/ki lub grupy artystycznej skupiona na konkretnym miejscu, określonej przestrzeni bądź sytuacji. W interesującym nas kontekście to rodzaj podejścia, w którym twórca/czyni czy też kolektyw artystyczny otrzymują zaproszenie do przeprowadzenia interwencji: może ona przyjąć formę działania indywidualnego albo partycypacyjnego; może też – choć wcale nie musi – skutkować tymczasową, a niekiedy nawet trwałą zmianą […]

Długotrwałe i powtarzalne praktyki sprawdzą się w miejscach, w których ścierają się sprzeczne wizje i perspektywy lub w których upamiętnienie danego miejsca w sposób trwały (budowa pomnika, zagospodarowanie terenu) jest niemożliwe (np. z powodu problemów z własnością). Zamiast koncentrowania wszystkich wysiłków na znalezieniu trwałego rozwiązania (pomnika), które byłoby dla wszystkich akceptowalne, korzystne może okazać się […]

Badania w służbie praktyki opisują pracę z miejscami trudnego dziedzictwa, w ramach której przed podjęciem działań upamiętniających oraz w ich trakcie prowadzi się szereg badań: archiwalnych, historycznych, społecznych, sondażowych, terenowych (nieinwazyjnych) i innych. O ile badania archiwalne i historyczne mogą być rozpatrywane jako oczywisty element każdej inicjatywy upamiętniającej, a przeprowadzenie jakichkolwiek prac budowlanych w miejscu […]

Kontekst Teren dawnego niemieckiego nazistowskiego obozu pracy i koncentracyjnego Plaszow, założonego w Krakowie na obszarze dwóch cmentarzy żydowskich, obecnie służy głównie jako park publiczny i pełni funkcje rekreacyjne; pozbawiony jest wystarczającej ilości informacji na temat jego historii i topografii. Performans Still Standing powstał w odpowiedzi na gorące dyskusje dotyczące potencjalnych form upamiętnienia tego miejsca. Performans […]

Kontekst Wrocław, przed II wojną światową zwany Breslau i będący częścią Niemiec, był domem dla jednej z największych niemieckich społeczności żydowskich w tej części Europy. Za sprawą wojny i przesunięcia granic (Breslau stał się polskim Wrocławiem), żydowska historia miasta została wymazana. Wysiłki na rzecz jej ocalenia do roku 1989 były udaremniane przez komunistyczne władze, dążące […]

Nowe podejście do upamiętniania w przestrzeniach publicznych, skoncentrowane na zrównoważonym rozwoju (architektura krajobrazu, lokalne materiały i technologia w służbie ekologii), uzupełniane wysokiej jakości interwencjami (wysoka wartość artystyczna, jakościowa architektura i planowanie przestrzenne, silne podstawy naukowe) oraz zgodne z zasadami integracji społecznej (wspólnotowe procesy mediowane przez kulturę i sztukę). Idea zielonych upamiętnień proponuje świadome interwencje pamięciowe […]

Drobne praktyki, które mogą zachęcać interesariuszy/ek do nawiązywania relacji z danym miejscem. To przykład strategii angażowania społeczności, w której zainteresowane osoby przyczyniają się do zmiany lokalnej kultury pamięci, uczestnicząc w znakowaniu terenu bądź poprawie jego stanu (np. sprzątanie, sadzenie roślin) oraz są zapraszane do otoczenia opieką efektów swojej pracy (np. podlewanie roślin). Tym sposobem każda […]

Strategia zajmowania się danym miejscem jako studium przypadku, mająca na celu ujawnienie wszystkich jego warstw: historycznych i topograficznych. Podejście to pomaga wyeksponować wszystkie złożoności miejsca trudnego dziedzictwa. Zamiast redukować je do specyficznego momentu historycznego, za sprawą którego stało się „trudne”, obejmuje całość dostępnej historii, również etapy „przed” i „po”. Metoda ta przydaje się w sytuacjach […]

Choć słowo to kojarzy się głównie z programowaniem i tworzeniem produktów technologicznych, może być przydatne w pracy z trudnym dziedzictwem. Prototypowanie rozumiemy tu jako eksperymentalny proces, podczas którego zespoły projektowe testują pomysły, wdrażając je na niewielką skalę celem zweryfikowania, czy działają zgodnie z zamierzeniami i odpowiadają na potrzeby użytkowników/użytkowniczek. Jak wiadomo, praca z trudnym dziedzictwem […]

Kontekst W Europie Środkowej i Wschodniej pełno jest zapomnianych grzebalisk ofiar Zagłady. Znajdują się w lasach, przydrożnych rowach i na polach. Choć ich potomkowie/kinie, a także badacze/ki często nie znają dokładnych lokalizacji tych pochówków, ani też liczby spoczywających w nich osób, często przechowują je w swojej pamięci lokalne społeczności. Od 2014 roku Fundacja Zapomniane poszukuje […]

Kontekst Przed drugą wojną światową, żydowska społeczność Chrzanowa stanowiła połowę z 20 000 mieszkających tam osób. Przez ostatnie lata pamięć o niej jednak ulegała stopniowemu zatarciu. W Chrzanowie istnieje miejsce, które kiedyś nazywało się Placem Estery – znajdowała się tam Wielka Synagoga, zburzona w latach 70. XX w. Niedługo po jej zburzeniu w pobliżu zasadzono […]